Kính gửi: Ban Giám Đốc của Hội Ân Xá Quốc Tế:
Nguyễn Chí Thiện, ở miền Bắc Việt Nam (nay đã thành Việt Nam thống nhất) là một trong những tù nhân của lương tâm từ thập niên 1980 đến năm 1991, cho đến khi ông được phóng thích nhờ áp lực của dư luận thế giới. Năm 1961 Hồ Chí Minh đã tống giam ông vào ngục vì những dòng thơ bất kính đối với những người Cộng Sản. Quản ngục đã dùng những kinh nghiệm học được từ các người cộng sản bị Pháp bắt giữ tại Hỏa Lò trong những thập niên 1930 và 1940 để đối phó với tù nhân và các nhà cách mạng đang bị họ giam cầm. Vì thế ngục sĩ đã không được phép sử dụng giấy viết và đành phải khắc ghi những sáng tác của ông vào trong tâm trí.
Vào năm 1979, một thời gian ngắn sau khi được phóng thích, Thiện đã lén lút ghi chép vội vã những bài thơ của ông và mang đến tòa đại sứ Anh Quốc tại Hà Nội. Nhân viên sứ quán chỉ nhận chuyển giao tác phẩm của ông chứ không cho phép tị nạn nên ông đã trải qua hơn 12 năm khủng khiếp tại khám lớn Hỏa Lò (Hanoi Hilton) và trong hơn 7 trại giam đầy thú tánh. Tám năm trong thời gian đó ông đã bị cùm chân biệt giam trong bóng tối.
Peter Benenson đã nghe được cảnh ngộ khốn khổ của ông và đã thực hiện cam kết bằng cách tổ chức một mạng lưới ân xá quốc tế tại khuôn viên trường UC Berkeley vào năm 1981. Những nhà ngọai giao trên cũng chuyển giao bản thảo của ông đến Luân Đôn như lời đã hứa.
Tôi đã thu thập và biên sọan bản thảo của Nguyễn Chí Thiện bằng Anh ngữ cho Đại Học Yale (Nơi đã xuất bản đầu tiên tác phẩm của ông bằng song ngữ năm 1985 và đã thắng được giải thưởng Thi Văn Rotterdam) và lần này do nhà xuất bản của riêng cá nhân tôi, Allies for Freedom tại California. Tôi đã và đang truyền bá những việc làm của Hội Ân Xá Quốc tế và trong khỏang thời gian 1988 đến 1991, với hàng ngàn lá thư vận động đã dẫn đến sự ủng hộ từ các giới chức hàng đầu của các quốc gia như Leopold Senghor (cũng từng là Ngục sĩ), John Major của UK và King Hussein của Jordan, BBC, nhà làm phim người Pháp, Michel Duval, và những người khác nữa cho trang bìa của ấn bản bằng Anh Ngữ tại Đại Học Yale, Những câu truyện tại Hỏa Lò / Hanoi Hilton Stories của Nguyễn Chí Thiện.
Xác nhận thân phận người tù nhân vì lương tâm của Hội Ân Xá Quốc tế đã là chất xúc tác cho thành quả sau này. Nguyễn Chí Thiện đã được đưa vào bệnh viện trong trạng thái gần kề cái chết vì nhà lảnh đạo cộng sản biết rằng không thể bí mật thủ tiêu được ông. Ông đã được phóng thích năm 1991, một bước trước cuộc thăm viếng của Hồng Thập Tự quốc tế.
Hiện tại danh tiếng của Nguyễn Chí Thiện đang rơi vào một giai đọan xấu. Một nhóm nhỏ những người Việt nam thành công về tài chính tại Hoa Kỳ đã chất vấn ông về quá khứ của việc xuất bản những bài thơ cũng như sự trợ giúp từ Hội Ân Xá Quốc tế.
Một quyển sách vừa xuất bản trong tháng 10 năm 2008 đã thuật lại hai câu truyện có thật trong tù bằng Anh và Việt ngữ với ít tư liệu được trích trong tài liệu lịch sử của Ký Túc Xá trường UC Berkeley vào năm 1981, nơi những sinh viên tị nạn Việt Nam đã đọc tác phẩm của ông bằng tiếng Việt và tự dịch sang Anh ngữ. Việc làm lúc ấy do Laola Hironaka thuộc mạng lưới Ân Xá Quốc Tế trong khu học xá kêu gọi. Thời gian này cũng không ai biết ông còn sống và đang bị giam giữ hay đã chết. Sự kiện lịch sử kể trên cũng được Bùi Văn Phú, giáo viên trung cấp dạy môn khoa học và là một nhà báo, tường thuật trong quyển sách mới ấn hành kể trên.
Tôi xin hân hạnh gửi phiên bản của hai quyển sách đã xuất bản (Yale Southeast Asia Studies năm 2007 và Allies for Freedom năm 2008) mà bên trong có những đọan văn rất lý thú để bày tỏ sự giao hảo của tôi đối với Hội Ân xá Quốc tế và xin coi đây là tài liệu tham khảo của riêng quý hội.
Thêm vào đó, chúng tôi đang tìm kiếm những tin tức liên quan đến Laola Hironaka và những cá nhân khác đã tiết lộ thân thế của tác giả vào năm 1981. Ấn bản đầu tiên tác phẩm của ông đã rất bí mật nhằm bảo vệ an tòan cho nhà thơ hiện đang còn bị giam giữ. Vì thế chữ ký và địa chỉ của tác giả cũng đã bị xé khỏi nguyên bản.
Câu truyện này giống hệt như một huyền thọai. Bản thảo sau khi mang về Anh quốc đã được trao cho giáo sư Patrick Honey tại học viện nghiên cứu Viễn Đông và Châu Phi thuộc đại học
Mặc dù Nguyễn Chí Thiện (hiện giờ là công dân Mỹ) và tôi đã thử dò tìm nguyên bản viết tay tác phẩm của ông nhưng tất cả những nhà các nhân viên sứ quán Anh Quốc đều cho biết lần cuối cùng họ đã nhìn thấy chúng được cất giữ trong tay của giáo sư Honey. Quê Mẹ, nơi đã xuất bản tác phẩm của ông dưới nhan đề Chants de Prison / NgụcCa / Prison Songs (3 ngôn ngữ) năm 1982 đã viếng thăm vợ chồng giáo sư Patrick Honey tại London, thời điểm gần nhất trước khi bà vợ đầu tiên của ông qua đời. Giáo sư đã nói với ông Võ văn Ái và Penelope Faulkner rằng ông vẫn còn cất giữ bản thảo nguyên tác đó.
Giáo sư Honey đã qua đời vào năm 2005. Người vợ thứ hai của ông đã trao bản thảo nguyên tác cho một giáo sư người Việt sống ở Anh Quốc tên Lê Mạnh Hùng. Mới vài tháng trước đây, trong năm 2008, Lê Mạnh Hùng đã đến Nam California để thăm viếng Nguyễn Chí Thiện và nói với ông rằng sẽ trao trả nguyên tác của bản thảo cho Nguyễn Chí Thiện nếu xác định được ông đích thực là tác giả. Sau khi kiểm chứng và thử nghiệm với Nguyễn Chí Thiện, giáo sư Hùng đã hòan tòan an tâm và đã gửi nguyên bản bằng đường bưu điện trả về cho đúng chủ nhân của chúng.
Do có sự bôi nhọ uy tín của Nguyễn Chí Thiện khởi nguồn từ một vài tạp chí Việt ngữ nơi có quyền in ấn bất cứ điều gì mà không sợ vi phạm pháp lý, “Bởi vì người Việt không nên thưa kiện người Việt”, tác giả một lần nữa bắt buộc phải truy cứu lại bối cảnh lịch sử của nguyên bản đã được công bố khi ông còn là một tù nhân ở Việt nam. Ông ta thật sự cần đến sự giúp đỡ của quý ngài với tư cách là một cựu tù nhân của lương tâm để được phục hồi danh dự và trả lại đúng địa vị của ông trong lảnh vực văn hóa và lịch sử.
Tôi đã tham gia vào nhóm 19 của Hội Ân xá Quốc Tế nhằm mục đích bày tỏ những vấn đề lịch sử liên quan đến tác giả. Nguyễn Chí Thiện đã là quan khách của Ginetta Sagan khi ông định cư ở Hoa Kỳ vào năm 1995. Ông cũng là quý khách của Samson Tu, cố vấn luân lý và khoa học của nhóm chúng tôi.
Tôi đã được sự đồng tình của những thành viên trong nhóm 19 và tiếp tục kêu gọi sự quan tâm đối với tù nhân vì lương tâm Mattewos Habteab của chúng tôi – Người mà không biết còn sống hay đã chết – và những tù nhân tại Việt Nam như linh mục Nguyễn Văn Lý. Không phải tình cờ, Nguyễn Chí Thiện và Cha Lý đã cùng ở trong tù năm 1991. Thi sĩ Nguyễn Chí Thiện đã được phóng thích và Cha Lý đã được xem là một tù nhân vì lương tâm. Về sau Cha Lý đã được thả ra nhưng hiện tại lại nhận lảnh án tù 8 năm bắt đầu từ năm 2007. Ngài đã được nhóm 19 công nhận là một tù nhân vì lương tâm và Stephen Denney, trưởng nhóm Ân Xá Quốc Tế của California đặc trách vấn đề Việt nam, đang tiến hành bảng kiến nghị mới để chúng tôi gửi đến chính quyền Cộng Sản tại Việt Nam để khiếu nại và yêu cầu trao trả tự do cho linh mục Nguyễn Văn Lý.
Tôi xin tha thiết gửi đến Hội đồng tối cao của tổ chức Ân Xá Quốc Tế phiên bản của hai quyển sách kể trên và cầu mong một người nào đó trong quý hội tìm ra được giải pháp thích đáng đối với vấn đề đã xảy ra cho tác quyền của nguyên bản và vai trò đằng sau của những kẻ gian xảo đã ngụy tạo ra chúng.
Trân trọng kính chào,
Jean Libby
Thành viên của nhóm 19
Editor, Allies for Freedom publishers
Hai Truyện Tù – Two Prison Life Stories
Song ngữ Anh - Việt
ISBN 978-0-9773638-6-5
