Ðinh Quang Anh Thái thực hiện

by Dinh Quang Anh Thai

LTS: Tô Hải tức Tô Ðình Hải sinh năm 1927 tại Hà Nội. Bắt đầu học chữ và học nhạc tại các trường soeur Hà Nội, và sau khi đậu tú tài I chương trình Pháp, Tô Hải gia nhập Vệ Quốc Ðoàn rồi trở thành đảng viên đảng Cộng Sản. Từ năm 1947, tên tuổi Tô Hải được nhiều người biết đến với các ca khúc Nụ Cười Sơn Cước, Trở Lại Ðô Thành... Tô Hải viết nhiều, trên dưới 1,000 bản nhạc, nhưng như chính lời ông thú nhận, “hầu hết sáng tác của tôi là do 'hè,' nên nội dung chỉ là hát lên hát xuống các khẩu hiệu tuyên truyền.”

Editorial notes: To Hai or To Dinh Hai was born in 1927 in Hanoi. He started literal education and music lessons in a school of Catholic sisters in Hanoi. After graduating high school (1^er French Baccalaurate), To Hai participated in the National Defense Troop, then became a member of Communist Party. Since 1947, To Hai has been well known with songs such as Nu Cuoi Son Cuoc (Smiles of Mountain Dweller) Tro Lai Do Thanh (Return to the Capital City)...To Hai has composed a lot, about 1000 music pieces. However, as per his confession, “most of my works were made by “order”, so they are actually singing out loud around propaganda slogans”.

Năm 1960, Tô Hải bỏ đảng Cộng Sản, ra khỏi quân đội. Sau năm 1975, ông vào Sài Gòn và năm 1986 về hưu non, chọn Nha Trang là nơi ở ẩn để để tránh “phải nhận chỉ thị buộc viết cái gì, viết thế nào, viết cho ai.”

In 1960, To Hai quit the Communist Party and  retired from Army. After 1975, He moved to Saigon and in 1986 he took early retirement package. He chose to settle in Nha Trang City to live in seclusion and to avoid from “taking orders on what, how and to whom to write.”

Nhạc sĩ Tô Hải năm nay 83 tuổi, bị bệnh tật, di chuyển khó khăn nhưng vẫn nằm trên giường bên chiếc computer và là blogger già nhất Việt Nam, tiếp tục viết nhằm kêu gọi mọi người thức tỉnh từ bỏ chế độ Cộng Sản để tìm lại nhân phẩm cho người dân đã bị hủy hoại từ mùa Thu 1945.

Composer To Hai is 83 years old by this year. He’s sick, hard to move around, lying on his bed beside his PC, and is the oldest blogger in Vietnam. He keeps on writing to call for people’s disillusionment to give up  communism, to reclaim people’s dignity which has been destroyed since the Autumn of 1945. 

Hai giờ trưa Thứ Bảy, 13 Tháng Sáu, tại phòng sinh hoạt Người Việt, Tủ sách Tiếng Quê Hương sẽ chính thức giới thiệu với độc giả tác phẩm “Hồi Ký Của Một Thằng Hèn” của nhạc sĩ Tô Hải. Nhân dịp này, từ Sài Gòn, qua đường điện thoại, Tô Hải đã dành cho Người Việt cuộc phỏng vấn sau đây.

The book “the Memoire of a Coward” by To Hai will be publicized on Saturday, June 13 at 2:00PM at the auditorium of Nguoi Viet News’ Head Office by Que Huong Bookcase. On this occasion, To Hai, from Saigon, has agreed to join the tele-Interview with Nguoi Viet News as follows: 

-Người Việt: Thông thường, khi viết hồi ký, người ta có thói quen nói tốt về mình; riêng ông, ông lại viết rằng, đây là Hồi Ký Của Một Thằng Hèn; tại sao ạ?

-Nguoi Viet: As normal, one usually writes good things about oneself in his/her memoir. However, in your case, you stated that it is the memoir of a coward; Why?

-Nhạc sĩ Tô Hải: Cuốn hồi ký này, chủ yếu tôi chỉ viết về sự hèn của tôi thôi. Hèn của tôi vì sống trong một xã hội mà suốt cả cuộc đời mình - cho tới khi về hưu - tôi mới dứt ra được. Trước kia, ăn lương của đảng và nhà nước, mình cứ phải viết những điều mình không muốn viết để tồn tại. Tôi cũng giống rất nhiều anh em khác, cuối đời mới thấy mình cần phải soi lại mình. Hành động soi lại mình này tôi đã làm từ 15-20 năm nay nhưng tôi không dám đưa ra ở trong nước, cho nên phải đưa ra ở ngoài nước. Nếu tại Việt Nam được tự do sáng tác, tự do xuất bản thì tôi in ở trong nước chứ tôi đâu phải đưa ra ngoài. Tới hôm nay, sách chưa ra mắt độc giả mà báo chí tại Việt Nam đã chửi tôi rồi. (Ho sù sụ). Tôi xin lỗi dạo này tôi hơi yếu nên hay ho và nói năng không lưu loát.

To Hai: In this memoir, I just wrote about my own cowardliness. The situation which I could not free myself from until retirement. In the past, when I was salaried by the Party and the government, in order to survive, I had to write things which I did not want to. I’m not different from some of my collagues who at the edge of their life have recognized the need of self reflection. I have done this self relfection for 15-20 years. But I dare not publish it domestically. I have to do it abroad. If there were freedom of speech in Vietnam, I would rather have it published locally. Up to now, even though the book has not publicized yet, Vietnam’s news papers have already insulted me. (Having a bad cough). I’m sorry, I’m not well so far. Therefore, I usually cough and cannot speak fluently.

-Người Việt: Ðọc hồi ký của ông, độc giả thấy ông vào lúc tròn đôi mươi đã nhìn lá cờ đỏ sao vàng như biểu tượng niềm tin của dân tộc, nhưng sau này ông nói rằng, cụ thân sinh ra ông từng bảo ông rằng “theo Cộng Sản mà thất bại trở về thì cụ thân sinh ra ông sẽ tống ra ngoài cửa”. Hẳn rằng lúc bấy giờ, cụ thân sinh ra ông đã ý thức được sự tác hại của Cộng Sản đối với đất nước? 

-Nguoi Viet: In your Memoir, readers may see that when you were in twenties, you looked at the yellow star-red flag as the symbol of national pride. But later on, you said that, your dad used to told you that “because you have followed Communism, one day  if you fail and come back home, your dad would drive you out of the door”. By that time, must your dad have recognised the harm which Communists may cause to the nation?

-Nhạc sĩ Tô Hải: Bố tôi lúc bấy giờ làm trong ngành bưu điện, nên ông có nhiều sách báo ở bên Tây gửi sang thành ra ông đọc được nhiều và tôi cũng đọc theo. Hai bố con chúng tôi có hai quan điểm rất đối lập nhau. Lúc bấy giờ, không chỉ riêng tôi, mà cả Vua Bảo Ðại và các nhà cách mạng lão thành cũng đều thấy cái ông Nguyễn Ái Quốc sau đổi tên thành Hồ Chí Minh là người yêu nước chứ chẳng phải là Cộng Sản gì cả. Nhất là ông Hồ lại còn giải tán Ðảng Cộng Sản Ðông Dương và thành lập Chính phủ Liên hiệp với sự tham gia của nhiều người không Cộng Sản. Bố tôi thì bảo “mày bị lừa” và cũng chính câu nói của ông bố tôi đã đẩy tôi đi theo ngọn cờ đỏ sao vàng. Nói thật, đó là tự ái của tôi lúc bấy giờ mới 18 tuổi. Thế cho nên tôi tiếp tục theo Cộng Sản. Cho tới thời kỳ Cải cách Ruộng đất thì tôi vỡ mộng và tôi bắt đầu viết, nhưng viết một nửa để kiếm tiền nuôi vợ nuôi con, còn một nửa viết những tác phẩm tiêng cho tôi. Những tác phẩm viết để kiếm ăn, toàn bộ chỉ là một mớ táp nham mà thôi chứ chẳng có chút giá trị nào về văn học nghệ thuật. Mãi tới bây giờ, khi viết Hồi Ký Một Thằng Hèn, tôi mới sống thật, viết thật, để cho độc giả và con cháu thấy rằng có một thời, văn nghệ sĩ chúng tôi đã góp tay vào những chính sách có tội như vụ Cải cách Ruộng đất gây nên chết chóc. Tôi viết không phải để mong trở thành nhà văn mà chỉ mong bạn bè, con cháu biết rằng cuộc đời của chúng tôi nó đau khổ như thế đấy khi phải sáng tác theo chỉ thị.

- To Hai: At that time, my dad was working in the post office sector. He could approach many books and magazines from abroad. So he read a lot and me too. However, we had very different view points. At that time, not only me but even King Bao Dai and other veteran revolutionaries would have rather seen the man whose name is Nguyen Ai Quoc and later changed into Ho Chi Minh, a patriot than a communist. Most importantly, Mr. Ho had dismissed the Indochina Communist Party and established the Coaliation Government with the participation of many non- communist members. My dad said “ you were cheated”. It was my dad’s saying which drove me toward the yellow star-red flag. Frankly speaking, it was the self pride of a teenager of 18 years old that kept me following Communism. Until the Land Reform campaign, I was disillioned and started to write. However, half of my writing was for my family survival and the other half was for myself. Those works which I wrote for survival, was actually a combination of slum without any artistical literary value. Until now, with “the Memoir of a Coward”, I can truly live and write so that readers and descendants may see that there was a time when artisdom like us have involved in deadful policies such as Land Reform. I do not hope to become a writer with my book but I do hope that my friends and descendants know how miserable our life was because we had to compose according to political  orders.

-Người Việt: Trong chiến tranh, ông ở ngoài Bắc, gia đình ông di cư vào Nam và ông có một người em rể là Trung Tướng Lâm Quang Thi của Việt Nam Cộng Hòa; khi chiến tranh chấm dứt năm 1975, ông nhìn xã hội miền Nam ra sao ạ?

- Nguoi Viet: During the Vietnam war, you stayed back in the North and your family migrated to the South. You have a brother in law, Lieutenant General Lam Quang Thi of the Republic of Vietnam. What was your view on the South society when the war ended in 1975?

-Nhạc sĩ Tô Hải: Trên blog của tôi, tôi đã bớt hèn để bộc lộ tâm trạng của mình trong bài viết “Ði Thăm Giàu Hỏi Sướng.” Tôi vào Sài Gòn sau năm 1975, cả gia đình tôi đã đi Mỹ, y như tôi về Hà Nội năm 54, cả gia đình lúc bấy giờ đã di cư vào Nam. Tôi không đến nỗi như cô Dương Thu Hương khi vào Sài Gòn thấy mình bị lừa nên ngồi xuống lề đường bật khóc; mà tôi đã biết trước đây không phải là một cuộc chiến tranh chống xâm lược như thời chống Pháp, và xã hội miền Nam không như đảng tuyên truyền là bị o ép, nghèo khổ, cho nên khi vào Sài Gòn, biết gia đình đã đi Mỹ, tôi mừng quá. Vừa nhớ thương bố mẹ, anh em, nhưng tôi mừng vô cùng thấy cả nhà đã đi thoát. Nếu ở lại thì đi tù “mút mùa” (sic). Không phải riêng tôi, nhiều anh em khác ở ngoài Bắc vào cũng mang tâm trạng như thế. Tôi thấy xã hội miền Nam rất tự do, tôi thấy lối sống tự do của anh em cầm bút trong Nam mà thèm quá. Các ông nhà văn miền Nam lúc nào cũng đàng hoàng, hoàn toàn tự do sáng tác không cần phải phục vụ ai; dân chúng sống thoải mái, buôn bán tự do, hàng hóa đầy đường; dân chúng nông thôn tha hồ chim trên trời, cá dưới nước, chẳng bao giờ phải lo lắng như dân miền Bắc.

- To Hai: On my blog, I have lessened my cowardliness by expressing my feeling in the article “a Visit to the Rich, a Question to the Fortune”. I arrived in Saigon after 1975 when my whole family had migrated to USA. It was like in 1954 when I returned to Hanoi, my whole family had migrated to the South. I was not as miserable as Duong Thu Huong when she arrived in Saigon and recognised that she was cheated. She had to sit down on the roadside, bursted out crying. However, I’ve known for sure that it is not a liberation war like the French one and that the South society is not the one being said by the Party that people were poorly exploited. Therefore, when I knew that my family had gone to the United States, I was very happy. My feeling was both missing my parents, brothers and sisters and joyful  knowing that my family was freed safely. If they stayed they would have been imprisoned “for life” (sic). It is not my only view, other fellows who came from the North had the same feeling. I see the South society have enjoyed freedom very much. I’ve longed for the freedom of writers in the South. Writers in the South have their own dignity and been free to write irrelevant to any order. People have been free to earn their living, everywhere was plenty of goods. Rural people were enjoying the  wild life with any kind of  flying birds and swimming fishes. Unlike people in the North who always live in worry.     

Tôi vui khi thấy miền Nam như thế nhưng lo vì sợ đảng và nhà nước lại làm cải cách ruộng đất, lại tiến hành đấu tố, lại làm các thứ khác... thì khổ cho dân miền Nam. Nhưng may là những gì miền Bắc từng chịu đựng thì miền Nam chỉ gánh chịu một nửa thôi. Tôi nói một nửa vì cũng có cải tạo công thương nghiệp, cũng bắt dân đi kinh tế mới, nhưng không bị cảnh chết người, vợ chồng con cái anh em đấu tố nhau như ngoài Bắc. Cho nên có một số người miền Nam cứ ghét chung người miền Bắc thì tôi cho đó là một sự sai lầm, vì ngoài Bắc chịu ách Cộng Sản kinh khiếp hơn dân miền Nam nhiều. Dân Bắc khổ, khổ cả tinh thần lẫn vật chất, khổ không còn bút mực nào tả xiết. Vì có kinh nghiệm với Cộng Sản, nên khi một số anh em đến thăm tôi sau 75 như Phạm Ðình Chương, tôi bảo anh ấy tìm đường đi đi. Tôi khuyến khích tất cả bà con họ hàng anh em ai có cơ hội thì nên vượt biên hết đi.

I was glad because of seeing that but I worried that the Party and the Government may conduct again the Land Reform policy, execution of owners and other deadful acts which make the South people sufferred. Fortunately, the South people had to suffer only half of what used to be to the North people. “Half” means that in the South, there were also Reform of Industry and Commerce, driving people to the new economic zones. But there were no execution of people, and no public condemnation by family members like in the North. I believe it’s not right that there are some South people who hate the North people in general. The reason is that the North people had to suffer from Communism much more terrible than that of their countrymates in the South. The North people had to suffer both mentally and physicalyl. Their sufferings  were beyond any description. With my experience with Communists, I’ve given advice to some friends of mine who paid me a visit after 1975 such as Pham Dinh Chuong. I advised him to find a way abroad. I advised all my relatives who ever had an opportunity, should go.  

-Người Việt: Khi tự nhận mình hèn, hẳn rằng ông đã phải can đảm lắm để vượt thoát khỏi nỗi lo sợ đè năng tâm hồn ông từ hơn nửa thế kỷ qua?

- Người Việt: By addressing yourself as a coward, must you have been very brave to overcome the fear imposing on your mind for more than half a century?

-Nhạc sĩ Tô Hải: Không thể giải quyết được chế độ hiện nay nếu dân tộc ta cứ hèn như thế này. Cái hèn của người dân nếu có đáng trách, đáng chê một, thì cái hèn của người cầm bút đáng tội gấp một trăm lần. Vì người cầm bút là kỹ sư tâm hồn, chuyên đi gieo rắc những tư tưởng, những tình cảm cho con người, mà họ lại không dám nói ra những điều họ nghĩ, thì tội đó to lắm.

- To Hai: This regime would not be changed if our people are so cowardly. If a normal people might be blamed once because of one’s cowardliness, a coward writer should be blamed a hundred times more. Because it is the writer whose mission is to sow idiology and good sentiments on people’s minds. If they dare not speak out loud their thoughts, they are terribly sinful. 

Hiện nay, khi ngồi ở quán nước trò chuyện với nhau, ai cũng hăng hái phê phán chế độ. Kể cả các tướng tá trong quân đội cũng hăng như thế. Nhưng chả ai dám nói công khai cả. Cũng có một số người như Trần Khải Thanh Thủy, Lê Thị Công Nhân, Nguyễn Văn Ðài... đã can đảm lên tiếng và đang trả giá bằng những năm tháng tù đầy. Tôi hoàn toàn bái phục những người trẻ này. Còn nói chung, dân tộc Việt Nam đã lâu bị chuyên chính vô sản kềm hãm, mà giới lãnh đạo chế độ hiện nay vẫn cứ cố bám địa vị bằng chiêu bài vô sản nhưng thực chất là họ làm kinh tế tư bản. Vậy mà mấy ai dám lên tiếng. Thái độ ngậm miệng đó khiến tôi rất thất vọng. Thành ra tôi viết hồi ký và tự nhận mình là thằng hèn để thoát khỏi thái độ hèn trong tôi từ bao năm qua. Nhưng để đi đến kết quả Việt Nam có dân chủ, tự do thì phải làm cái gì hơn, chứ chỉ viết hồi ký như tôi thì cũng không đi đến đâu. Cuốn hồi ký của tôi chỉ làm một việc là vạch mặt những bóng tối vẫn còn đang trùm phủ Việt Nam, và tôi chỉ làm được như thế thôi.

Nowadays, as chatting with each other at a coffee shop, people seem very fervent in criticizing the regime. Even high ranking military officers are also having such fervent spirit. However, no one dares speak out their thoughts. There also are some brave persons such as Tran Khai Thanh Thuy, Le thi Cong Nhan, Nguyen van Dai... who have spoken out and accepted the price of years in prison. I completely admire those youngster. Besides, in general, Vietnamese people have been pinched under proletarian dictatorship while political leaders are trying to cling to their positions covering under the proletarian label. In fact they are following capitalism.  However, who dares voice out! That behavior of keeping their mouth shut disappoints me. Therefore, I’ve writen the memoir addressing myself as a coward to free myself from the cowardly attitude which suppressed upon me for years. But to achieve democracy for Vietnam, it needs to do something more. Writing memoirs like me would not achieve anything. There is one thing that my memoir could do is to uncover some shades over Vietnam, and that’s it.

-Người Việt: Làm cách nào dân tộc mình thoát khỏi nỗi sợ hãi đã đè nặng từ ngày cộng sản cướp chính quyền vào mùa Thu 1945, thưa ông?

- Nguoi Viet: How to free our people from the fear of suppression by the communists since 1945’s Autumn?

-Nhạc sĩ Tô Hải: Tôi chỉ thấy hầu hết người ta lúc sống thì nghĩ một đằng, nói một nẻo. Nhiều người chết rồi mới dám công bố những suy nghĩ thật của mình, tỷ như nhà văn Nguyễn Khải, nhà thơ Chế Lan Viên. Văn nghệ sĩ còn thế huống hồ dân chúng. Cũng phải nói là có vài người dám viết, dám nói lúc còn sống như Hoàng Minh Tường viết cuốn Thời Của Thánh Thần; Ðào Hiếu viết Lạc Ðường... nhưng số này không nhiều lắm, nên tôi chưa thấy cách nào để toàn dân thoát khỏi nỗi sợ hãi để tìm lối thoát chung của đất nước.

- To Hai: What I have seen is that most people did not speak out their thoughts. Some have publicized their real thoughts only after their death, such as writer Nguyen Khai, poet Che Lan Vien. Even intellects like them dare not tell the truth, let alone ordinary  people. I must say that there were some others who did say when they were alive such as Hoang Minh Tuong with Saints’Time writing, Dao Hieu with Getting Lost... However, there’s not many as such. So, I do not see the way to free the people from fear so that everybody together may find the common exit for the whole nation.

-Người Việt: Câu chót xin phỏng vấn ông, ông có tâm sự gì muốn nói thêm với độc giả Người Việt không ạ?

- Nguoi Viet: My last question. Do you have anything else to say to Vietnamese readers?

-Nhạc sĩ Tô Hải: Tôi chỉ mong một điều, là đồng bào hải ngoại luôn luôn phải cảnh giác những lời lẽ của nhà nước cộng sản. Họ “nói vậy mà không phải vậy” (sic). Họ hôm nay nói thế này, mai họ lại nói khác. Ðồng bào trong nước biết rất rõ thái độ đó của nhà nước. Tôi luôn nghĩ rằng, Tổ quốc là của chung, không của riêng ai cả. Chúng ta không thể để cho một nhóm, một đảng phái nào muốn làm gì thì làm. Tôi ước mong rằng đồng bào ở ngoài nước, đừng vì những hiềm khích, những khác biệt trong phương pháp, mà chia rẽ nhau để rồi quên đi mục đích chung là đấu tranh cho một đất nước Việt Nam có tương lai tốt đẹp. Chúng ta phải tin tưởng một ngày nào đó chưa định trước được, đất nước của chúng mình sẽ thay đổi, Tổ quốc chúng ta Bắc-Trung-Nam sẽ hòa hợp cùng vui ngày vui đó.

- To Hai: My only wish is that my countrymates who are abroad should be vigilant over the communist government saying: they “say not what they mean” (sic). Today, they say this way, tommorrow they may say the opposite. Domestic pepole are very aware of such goverment’s behavior. I believe that the Nation is a common property, not of  any  particular interest. We must not leave it to a group, or a certain party to do whatever they want. I wish that my fellow citizen, who are either inside or outside the country, should not rely on hatred or differences in manners to drive a wedge between each other. We should not forget our common purpose is to fight for a better future for Vietnam. We have to believe that some day our nation will change. The whole country from North through Central and  South will enjoy that enlightened day. 

-Người Việt: Cám ơn nhạc sĩ Tô Hải đã trả lời phỏng vấn của chúng tôi.

- Nguoi Viet: Thank you for joining us in the interview